آیا خرید VPN در ایران قانونی است؟ بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، این کار به تنهایی جرم محسوب نشده است؛ اما مصوبه شورای عالی فضای مجازی استفاده از ابزارهای پالایش شکن را، جز در موارد دارای مجوز قانونی، ممنوع اعلام می‌کند. همین تفاوت باعث شده پاسخ به پرسش‌های مربوط به خرید، استفاده و فروش فیلترشکن یکسان نباشد. باید میان ممنوعیت در یک مصوبه، جرم انگاری در قانون کیفری و جرایمی که ممکن است با استفاده از VPN انجام شوند تفاوت گذاشت. در این مقاله، مقررات مرتبط و نکات مهم برای کاربران و خریداران را بررسی می‌کنیم. پس همراه ما باشید تا ببینیم که آیا استفاده از VPN در ایران قانونی است؟

خرید VPN جرم است یا استفاده از آن؟

از یک سو، در نظریه مشورتی شماره 7/1401/1308 گفته شده تهیه و استفاده از VPN به خودی خود در قوانین جزایی جرم محسوب نشده است. از سوی دیگر، بند ششم مصوبه شورای عالی فضای مجازی استفاده از ابزارهای پالایش‌شکن را ممنوع می‌داند، مگر در موارد دارای مجوز قانونی. همچنین اگر کسی با VPN مرتکب دسترسی غیرمجاز، سرقت اطلاعات یا جرم دیگری شود، رفتار او جداگانه بررسی می‌شود.

بنابراین نمی‌توان فقط با دیدن عبارت «ممنوع است»، نتیجه گرفت که برای هر کاربر مجازات کیفری مشخصی تعیین شده است. در مقابل، نظریه مشورتی نیز مجوزی برای انجام هر نوع فعالیت آنلاین یا نقض مقررات دیگر نیست.

قانون خرید و استفاده از فیلترشکن چه می گوید؟

برای بررسی حکم قانونی استفاده از فیلترشکن در ایران باید چند منبع را از هم جدا کرد: قانون اساسی، قانون مجازات اسلامی، قانون جرایم رایانه ای، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه و مصوبه شورای عالی فضای مجازی. هر کدام جایگاه و کارکرد متفاوتی دارند و نباید مفادشان را با هم یکی گرفت.

اصل قانونی بودن جرم و مجازات

مطابق ماده 2 قانون مجازات اسلامی، رفتاری جرم محسوب می‌شود که قانون برای آن مجازات تعیین کرده باشد. اصل 36 قانون اساسی نیز مقرر می‌کند حکم به مجازات و اجرای آن باید از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد. این اصول در بررسی موضوع اهمیت دارند؛ چون میان ممنوعیت یک رفتار در یک مصوبه و جرم انگاری کیفری آن تفاوت می‌گذارند.

در نتیجه، برای اعلام مجازات یک رفتار باید ماده قانونی مرتبط و شرایط تحقق آن مشخص باشد. صرف اینکه ابزاری در یک متن ممنوع نامیده شده، به تنهایی برای تعیین عنوان کیفری و مجازات همه کاربران کافی نیست. این موضوع نیازمند بررسی متن کامل مقرره، مخاطب آن و قوانین بالادستی است.

نظریه مشورتی قوه قضاییه درباره VPN

در نظریه مشورتی شماره 7/1401/1308، از اداره کل حقوقی قوه قضاییه پرسیده شده بود که آیا تهیه‌کنندگان و استفاده‌کنندگان از فیلترشکن‌ها قابل تعقیب کیفری هستند. پاسخ نظریه این است که تهیه فیلترشکن یا VPN و استفاده از آن، طبق قوانین جزایی مورد اشاره، جرم محسوب نشده است. در ادامه نیز توضیح داده شده که ماده مربوط به دسترسی غیرمجاز و ماده مربوط به ابزارهای ارتکاب جرم رایانه‌ای را نمی‌توان خودکار به هر نوع VPN تعمیم داد.

نظریه مشورتی، تفسیر حقوقی اداره کل حقوقی قوه قضاییه است؛ اما حکم دادگاه برای همه پرونده‌ها محسوب نمی‌شود و جای قانون را نمی‌گیرد. بنابراین پاسخ به این پرسش که آیا استفاده از VPN در ایران قانونی است باید به این صورت بیان شود: استفاده به خودی خود در نظریه یادشده جرم دانسته نشده، اما این موضوع به معنای مجاز بودن تمام کاربردها یا تضمین نبود هرگونه پیامد حقوقی نیست.

ماده مربوط به ابزارهای ارتکاب جرم رایانه ای

ماده 753 قانون مجازات اسلامی، تولید، انتشار، توزیع، در دسترس قرار دادن یا معامله ابزارهایی را جرم می‌داند که صرفا برای ارتکاب جرایم رایانه‌ای به کار می‌روند. معیار مهم در متن ماده، کاربرد انحصاری ابزار برای ارتکاب جرم رایانه‌ای است. به همین دلیل، نمی‌توان بدون بررسی ویژگی‌ها و کاربرد یک VPN گفت که هر کانفیگ یا سرویس VPN حتما مشمول این ماده است. نظریه مشورتی نیز چنین تعمیمی را درباره هر فیلترشکن تایید نمی‌کند.

مصوبه شورای عالی فضای مجازی درباره فیلترشکن چیست؟

در مصوبه‌ای با عنوان بررسی راهکارهای افزایش میزان سهم ترافیک داخلی و مقابله با پالایش‌شکن‌ها، بند ششم مقرر می‌کند که استفاده از ابزارهای پالایش شکن ممنوع است، مگر در مواردی که مجوز قانونی داشته باشند. تبصره این بند نیز تشکیل کارگروهی برای بررسی و ساماندهی وضعیت ابزارهای پالایش شکن را پیش‌بینی کرده است. این مصوبه در سال 1402 ابلاغ شد.

در واقع، متن مصوبه از ممنوعیت استفاده با استثنای مجوز قانونی سخن می‌گوید. با این حال، دبیر شورای عالی فضای مجازی پس از انتشار آن اعلام کرد که مخاطب مصوبه دستگاه‌ها هستند و بند مزبور مخاطب عمومی ندارد. متن بند ششم و این توضیح بعدی، برداشت‌های متفاوتی ایجاد کرده‌اند؛ از این رو بهتر است هر دو در کنار هم نقل شوند.

تفاوت ممنوعیت و جرم انگاری

اما تفاوت ممنوع بودن استفاده از فیلترشکن با جرم بودن آن چیست؟ ممنوعیت ممکن است در قالب مصوبه یا دستورالعمل مطرح شود و رعایت آن برای مخاطبان مشخصی الزام ایجاد کند. جرم انگاری زمانی مطرح است که قانون، رفتار را جرم بداند و برای آن مجازات تعیین کند. اینکه یک مصوبه در پرونده مشخصی چه اثر حقوقی دارد، موضوع بررسی مقررات و رسیدگی مرجع صالح است.

نباید از این تفاوت، نتیجه‌ای قطعی درباره مجاز بودن هر نوع استفاده گرفت. همانطور که نباید صرف وجود عبارت «ممنوع است» را بدون بررسی مبنای قانونی، معادل تعیین مجازات کیفری برای همه کاربران دانست. به طور کلی، حکم قانونی استفاده از فیلترشکن در ایران را باید با توجه به نوع کاربر، کاربرد ابزار، مقرره مورد استناد و رفتار انجام شده توضیح داد.

آیا خرید VPN در ایران قانونی است؟

اگر منظور از خرید، تهیه اشتراک برای استفاده شخصی باشد، نظریه مشورتی یادشده، تهیه VPN را به خودی خود جرم ندانسته است. بنابراین آیا قانون مشخصی برای خرید VPN وجود دارد؟ در نظریه مذکور، عنوان مجرمانه مستقلی برای صرف خرید یا تهیه VPN بیان نشده است. با این حال، خرید اشتراک را نباید با فروش حرفه‌ای، توزیع گسترده یا استفاده از ابزار برای ارتکاب جرم یکی دانست.

در خرید یک VPN پولی یا کانفیگ v2ray، شرایط سرویس، شیوه دریافت اطلاعات اتصال و نحوه استفاده نیز مهم‌اند. سرویس‌دهنده نمی‌تواند صرفا با یک ادعای تبلیغاتی، قانونی بودن همه کاربردها را تضمین کند. از طرف دیگر، خریدار هم نباید تصور کند که صرف داشتن کانفیگ به او اجازه دسترسی غیرمجاز به سامانه‌ها یا داده‌های دیگران را می‌دهد.

فروش، تبلیغ و توزیع VPN چه وضعیتی دارد؟

این پرسش که «آیا فروش فیلترشکن در ایران جرم است؟» را نمی‌توان بدون توجه به کاربرد ابزار و مقررات مربوط با یک پاسخ قطعی برای همه موارد مطرح کرد. ماده 753 ناظر به ابزارهایی است که صرفا برای ارتکاب جرایم رایانه‌ای استفاده می‌شوند. نظریه مشورتی قوه قضاییه نیز گفته است که این ماده به هر وی پی ان یا فیلترشکنی قابل تعمیم نیست. با این حال، فعالیت تجاری ممکن است مسائل حقوقی دیگری داشته باشد و شرایط هر پرونده باید جداگانه بررسی شود.

حالا به این سوال می‌رسیم که آیا تبلیغ یا توزیع VPN مجازات دارد؟ باید روشن باشد ابزار برای چه هدفی ارائه شده، تبلیغ دقیقا چه محتوایی داشته، آیا فروشنده مرتکب رفتار دیگری شده و کدام ماده قانونی قابل اعمال است. فعالیت تجاری را نباید با استفاده شخصی یکی دانست؛ اما نمی‌توان هم بدون بررسی شرایط، هرگونه فروش یا تبلیغ را مشمول یک مجازات واحد دانست.

مجازات استفاده از فیلترشکن در ایران چقدر است؟

برای صرف استفاده شخصی از VPN مجازات کیفری مستقلی تعیین نشده است. بنابراین اعلام یک مبلغ جریمه یا مدت حبس به عنوان مجازات استفاده از فیلترشکن در ایران بدون اشاره به رفتار مجرمانه مشخص و ماده قانونی مرتبط می‌تواند گمراه‌کننده باشد. نظریه مشورتی شماره 7/1401/1308 نیز تهیه و استفاده از VPN را به خودی خود جرم ندانسته است.

اما اگر کاربر با VPN مرتکب دسترسی غیرمجاز، شنود، سرقت اطلاعات یا رفتار مجرمانه دیگری شود، مسئولیت احتمالی به همان رفتار مربوط است. استفاده از VPN ماهیت آن رفتار را از بین نمی‌برد و مانع بررسی قضایی نمی‌شود. در چنین مواردی باید عناصر جرم، شیوه وقوع آن و مستند قانونی بررسی شود؛ نمی‌توان مجازات جرمی دیگر را به صرف استفاده از فیلترشکن نسبت داد.

آیا برای استفاده از VPN مجوز لازم است؟

متن بند ششم مصوبه، استفاده از پالایش شکن را جز در موارد دارای مجوز قانونی ممنوع اعلام کرده است. در توضیحات دبیر شورای عالی فضای مجازی نیز مخاطب این مصوبه دستگاه‌ها عنوان شده است. به همین دلیل، پاسخ به این پرسش باید با اشاره به هر دو مورد و پرهیز از قطعیت بی‌پشتوانه ارائه شود. نوع استفاده، جایگاه کاربر و مقرراتی که بر وضعیت او حاکم است، می‌تواند در ارزیابی حقوقی موثر باشد.

اگر موضوع به استفاده سازمانی، فعالیت حرفه‌ای یا پرونده قضایی مربوط است، متن یک مقاله پاسخ اختصاصی وکیل را جایگزین نمی‌کند. در این شرایط بهتر است مستندات مرتبط، از جمله متن کامل مصوبه، نظریه مشورتی و قوانین کیفری مرتبط بررسی شوند.

نکات امنیتی پیش از خرید اشتراک

بحث قانونی با امنیت فنی یکی نیست. حتی یک سرویس با اتصال رمزنگاری شده، ناشناس ماندن کامل کاربر یا حفاظت مطلق از داده‌ها را تضمین نمی‌کند. پیش از خرید اشتراک، شرایط استفاده و حریم خصوصی را بخوانید و فقط به عباراتی مانند بدون ریسک، کاملا ناشناس یا تضمین قانونی تکیه نکنید. قبل از خرید اشتراک، به نکات زیر دقت داشته باشید:

• هویت فروشنده و راه ارتباط با پشتیبانی روشن باشد.
• مدت اعتبار، حجم یا محدودیت مصرف و تعداد دستگاه‌های مجاز مشخص باشد.
• اطلاعات پرداخت و داده‌هایی که سرویس جمع‌آوری می‌کند، شفاف توضیح داده شوند.
• فایل یا کانفیگ را از مسیر معتبر دریافت کنید و دسترسی‌های غیرضروری به برنامه ندهید.
• از VPN برای ورود غیرمجاز به حساب‌ها، سامانه‌ها یا داده‌های دیگران استفاده نکنید.
• اگر فروشنده درباره قانونی بودن سرویس ادعای قطعی دارد، مبنای آن را بخواهید و آن را تضمین حقوقی تلقی نکنید.

برای آشنایی با سرویس‌های مختلف رهاپینگ می‌توانید صفحه خرید VPN در این فروشگاه را ببینید. همچنین در وبلاگ رهاپینگ، راهنماهای آموزشی برای کلاینت‌های مختلف ارائه شده‌اند؛ از جمله آموزش استفاده از V2Box در آیفون و اندروید و آموزش استفاده از v2ray در ویندوز. دقت داشته باشید که ارائه این سرویس‌ها، مشاوره حقوقی یا تضمین قانونی بودن همه شیوه‌های استفاده از آنها محسوب نمی‌شود.

کلام آخر

در این مقاله به این سوال پاسخ دادیم که آیا خرید VPN در ایران قانونی است؟ بررسی قوانین نشان می‌دهد که تهیه یا استفاده از VPN به خودی خود در نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه جرم دانسته نشده، در حالی که مصوبه شورای عالی فضای مجازی استفاده از ابزارهای پالایش‌شکن را با قید مجوز ممنوع اعلام می‌کند و درباره مخاطب آن نیز توضیحاتی منتشر شده است.

در هر پرونده باید میان ممنوعیت، جرم انگاری و رفتار مجرمانه‌ای که ممکن است با VPN انجام شود فرق گذاشت. اگر برای انتخاب کانفیگ به اطلاعات فنی نیاز دارید، سرویس‌های رهاپینگ را بررسی کنید و پیش از خرید، شرایط هر پلن را بخوانید.

سوالات متداول